Η κάμερα δεν είναι απλώς ένα εργαλείο τεχνολογίας – είναι η φυσική προέκταση της ανάγκης μας να δημιουργούμε τέχνη και να αποτυπώνουμε τη μνήμη. Από τις πρώτες μορφές αναπαράστασης μέχρι τη σύγχρονη φωτογραφία και το video, η εικόνα υπήρξε πάντα ένας τρόπος να πούμε ιστορίες, να κρατήσουμε στιγμές, να εκφραστούμε. Σε αυτό το άρθρο εξερευνούμε πώς η φωτογραφική μηχανή και το βίντεο εξελίχθηκαν σε μέσα τέχνης, καταγραφής και προσωπικής αφήγησης που κρατάμε – κυριολεκτικά – στα χέρια μας.
Κάθε φορά που κρατάς μία κάμερα στα χέρια σου, είτε είναι φωτογραφίας ή βίντεο είτε το smartphone σου, έχεις ένα τεράστιο κομμάτι ιστορίας και τέχνης στις παλάμες σου. Σίγουρα ένα μέρος του ασυνείδητού σου το γνωρίζει, αλλά πλέον μία κάμερα ή ένα κινητό είναι τόσο διαδεδομένα και τετριμμένα να τα έχεις στη ζωή σου που δεν αναλογίζεσαι συνειδητά την τεράστια ιστορική τους βαρύτητα.
Δε μιλάω φυσικά για την πρόσφατη τεχνολογική τους εξέλιξη. Πάμε πιο πίσω, να το αναλύσουμε σε βάθος. Κρατάς στοιχεία που ξεκινάνε από την παλαιολιθική εποχή και τον άνθρωπο που ζωγράφισε τις πρώτες εικόνες σε σπηλιές, μέχρι και το σήμερα!
Κι όμως ναι. Αν σκεφτείς αφαιρετικά, όλα εκεί καταλήγουν, στην πρώτη μορφή τέχνης και έκφρασης. Ζωγραφική σε σπηλιές, αναπαράσταση εικόνων και την πρώτη καταγραφή της ανθρώπινης ιστορίας. Προχωράς χρονικά, στις τέχνες των αρχαίων πολιτισμών. Αρχιτεκτονική, γλυπτική, ζωγραφική, κεραμική κλπ. Περνάς στον μεσαίωνα, την αναγέννηση και συναντάς τα έργα του Da Vinci και του Michelangelo.
Συνεχίζεις το ταξίδι σου από το παρελθόν στο σήμερα και φτάνεις στην εφεύρεση της φωτογραφίας. Γιατί όμως εφευρέθηκε η φωτογραφία; Τι είναι αυτό που δεν μπορούσαν να πλαισιώσουν οι μορφές τέχνης και έκφρασης πριν από αυτή;
Τη ρεαλιστική αναπαράσταση του κόσμου. Μπορεί η φωτογραφία να αποτελεί ένα καλλιτεχνικό μέσο στη σύγχρονη εποχή, αλλά αρχικά εφευρέθηκε από την ανάγκη του ανθρώπου να καταγράψει τον πραγματικό κόσμο με έναν τρόπο που η ζωγραφική δεν επέτρεπε. Αντικειμενικά και γρήγορα. Έδωσε τη δυνατότητα καταγραφής και αναπαραγωγής γεγονότων και φαινομένων της πραγματικότητας και στην τέχνη έδωσε τη δυνατότητα εξερεύνησης και έκφρασης ενός νέου μέσου.
Μέσα από τη φωτογραφία, γεννήθηκε κι ο κινηματογράφος. Τι είναι άλλωστε ο κινηματογράφος; Γραφή, ή μάλλον καλύτερα καταγραφή, της κίνησης. Στην πρώιμη μορφή του, που βάσει αυτής πορευόμαστε μέχρι και σήμερα, η κινηματογραφική προβολή ήταν μια σειρά φωτογραφιών με ελάχιστες διαφορές μεταξύ τους, που προβάλλοντάς τες στη σειρά απέδιδαν την ψευδαίσθηση της κίνησης.
Η ανάπτυξη της φωτογραφίας έδωσε την δυνατότητα και τα εργαλεία για τη δημιουργία του κινηματογράφου. Κι αυτό όπως και η φωτογραφία ήταν αποτέλεσμα μίας συλλογικής διαδικασίας πειραμάτων και ανακαλύψεων. Με την σειρά του κι ο κινηματογράφος έγινε ένα μέσο έκφρασης και ψυχαγωγίας.
Η λεγόμενη “7η τέχνη”, αφού, μαζί με την εξέλιξη της τεχνολογίας εξελίσσονταν και οι τέχνες, έφτασε να συνδυάζει, εικόνα, ήχο, μουσική, λογοτεχνία, ζωγραφική και θέατρο. Ένα μέσο που μπορεί να αποδώσει συναισθήματα, ιδέες, απόψεις σε ένα ευρύ κοινό, που λίγες άλλες τέχνες έχουν την δυνατότητα να προσεγγίσουν με τον ίδιο τρόπο. Σαν εφευρέσεις και σαν καλλιτεχνικά μέσα, η φωτογραφία και ο κινηματογράφος έχουν ένα τεράστιο κοινωνικό, πολιτισμικό και ιστορικό αντίκτυπο.
Δεν μπαίνω σε περισσότερες και αναλυτικότερες λεπτομέρειες, γιατί θα ξεπεράσουμε τα όρια αυτού του άρθρου και θα μπούμε στα μονοπάτια του επιστημονικού και ακαδημαϊκού λόγου. Ίσως να είναι η έναρξη μίας νέας κατηγορίας άρθρων η ιστορία, η εξέλιξη και η ανάλυση των καλλιτεχνικών μέσων. Θα το δω σε δεύτερο χρόνο, ας επιστρέψουμε στο θέμα μας.
Φτάνοντας στο σήμερα, με τη ραγδαία εξέλιξη της τεχνολογίας, η οποία έδωσε τη δυνατότητα σε κάθε σπίτι και κάθε άτομο να έχει ένα μέσο καταγραφής όπως η φωτογραφία, η βιντεοκάμερα (αναλογική και αργότερα ψηφιακή) ή το κινητό και ένα μέσο προβολής, όπως η τηλεόραση κι ο υπολογιστής, καθένας από μας έχει τη δυνατότητα να καταγράψει την πραγματικότητα είτε αντικειμενικά, είτε με μία πιο καλλιτεχνική ματιά. Γι’ αυτό πολλές φορές χαρακτηρίζονται και ως μέσα αφήγησης.
Είτε μιλάμε για ιστορίες μυθοπλασίας, είτε την καταγραφή ενός γεγονότος, είτε απλά για την καταγραφή μιας προσωπικής ανάμνησης, η κάμερα είναι ένα στάνταρ και προσβάσιμο εργαλείο στις ζωές μας πλέον. Οφείλουμε λοιπόν να του αναγνωρίσουμε και τον ανάλογο σεβασμό.
Κάθε φορά λοιπόν που κρατάτε μία κάμερα στα χέρια σας και είστε έτοιμοι να πατήσετε το κλείστρο ή το rec, πάρτε ένα δευτερόλεπτο να κάνετε αυτό το ταξίδι στο χρόνο και να σκεφτείτε την τεράστια ιστορική συμβολή και εξέλιξη αυτού του μέσου και των ανθρώπων που μέσα στις δεκαετίες, αρχικά το εφηύραν και έπειτα το εξέλιξαν, το διαμόρφωσαν και στην πορεία το συγχώνευσαν με άλλες τεχνολογικές εφευρέσεις (βλ. Smartphones). Όλα αυτά, για να μπορεί να καταλήγει στα χέρια μας σήμερα και να μας δίνει τη δυνατότητα να καταγράφουμε τις δικές μας ιστορίες, στιγμές και αναμνήσεις.
Έπειτα πάρτε μία ανάσα, στήστε το κάδρο σας πατήστε το κουμπί και αφήστε το δικό σας σημάδι στην ιστορία.
