Πριν από χρόνια, ένας αστυνομικός
στο Ουισκόνσιν κατηγόρησε αδίκως έναν συνάνθρωπό του ως δολοφόνο. Χρόνια μετά,
τα ΜΜΕ τον ονομάζουν αθώο. Ταυτόχρονα ωστόσο, οι τηλεθεατές καλούνται να λειτουργήσουν
ως ερευνητές κι υπόλογοι για το μέλλον του αδικημένου συμπολίτη τους.
Το «Making a Murderer» είναι ένα
τηλεοπτικό ντοκιμαντέρ δέκα επεισοδίων που προβάλλεται απʾ το δίκτυο Netflix. Ακολουθεί την ιστορία του Steven Avery, κάτοικου του Ουισκόνσιν
ο οποίος αποφυλακίστηκε μετά από 18 χρόνια για ένα βιασμό που δε διέπραξε και
ύστερα από λίγα χρόνια κατηγορήθηκε για τη δολοφονία της φωτογράφου Teresa Halbach.
Έχει όλα τα στοιχεία που θα μας
κρατήσουν σε αγωνία: αθώα θύματα, «βρώμικους» αστυνομικούς, εξομολογήσεις με τη
βία. Είναι συναρπαστικό, καθώς παρακολουθούμε ένα αληθινό έγκλημα να εξελίσσεται
στη σημερινή πραγματικότητα κι όχι στη φαντασία ενός συγγραφέα μυστηρίου. Η
υπόθεση δεν σταματά εκεί όμως.
Στο διαδίκτυο υπάρχουν δεκάδες έντονες και ατελείωτες
συζητήσεις γύρω από την αθωότητα, ή όχι, του Avery,
ενώ μέχρι και στο Facebook υπάρχει σχετική ομάδα υποστήριξής
του.
Υπάρχει μια λεπτή κόκκινη γραμμή
η οποία έχει ξεπεραστεί προ πολλού, και δυστυχώς το κοινό αδυνατεί να το
συνειδητοποιήσει. Από ένα ενημερωτικό ντοκιμαντέρ που διδάσκει πως το δικαστικό
σύστημα κατά καιρούς αποτυγχάνει (καθώς αποτελείται από ανθρώπους και δεν
μπορεί να είναι όλοι τέλειοι), κατέληξε να εξοργίσει τον τηλεθεατή και να τον
μετατρέψει σε αστυνομικό και δικαστή.
Καθώς παρακολουθούμε το ένα
επεισόδιο μετά το άλλο, μας επιβάλλεται η ψευδαίσθηση της ευθύνης για τον
αδικημένο Avery. Αυτό μπορούμε να το παρατηρήσουμε στις
συζητήσεις του διαδικτύου, όπου στα μηνύματα ενδημεί η ένθερμη αίσθηση του
ερευνητή και όχι εκείνη του παρατηρητή.
Υπάρχει, όμως, ένας σημαντικός
λόγος που δεν μπορεί να κριθεί ένας άνθρωπος ένοχος ή αθώος μέσω του Twitter ή του Facebook. Όπως επίσης υπάρχει
σημαντικότερος λόγος, και θεσμός, που σε μια δίκη, ο δικαστής είναι πάντα ο
τελευταίος που θα αποφασίσει για το μέλλον του κατηγορούμενου.
Η αιτία δεν είναι άλλη από την
εμπειρία και τη γνώση της νομοθεσίας. Είναι εύκολο να παρασύρεις το κοινό στο
να λάβει μέρος υπέρ η κατά του σκοπού σου, παρά να πείσεις έναν έμπειρο δικαστή
με ανεπαρκή στοιχεία και αναφορές.
Η περίπτωση του «Making a
Murderer» άθελα έγινε μπούμερανγκ για το αμερικάνικο τηλεοπτικό δίκτυο.
Πρόσφατες κριτικές ασχολούνται με το γεγονός ότι οι δημιουργοί, Demos και Ricciardi,
ηθελημένα χειραγώγησαν τους θεατές με την αντίληψη πως ο Avery φυλακίστηκε άδικα.
Μάλιστα, ο εισαγγελέας Ken Kratz δήλωσε στους δημοσιογράφους ότι
σκοπίμως παρέλειψαν αποδεικτικά στοιχεία, κάνοντας την υπόθεση της φυλάκισης
του Avery να μοιάζει ύποπτη· ισχυρισμούς τους
οποίους οι δικηγόροι υπεράσπισης πρόσφατα κατέρριψαν.
Το μόνο σίγουρο είναι πως η
υπόθεση είναι πιο περίπλοκη απ’ ότι εμφανίζεται. Είναι τόσα πολλά που δεν
ξέρουμε για την εξαφάνιση και το θάνατο της Halbach,
και πιθανόν ποτέ δε θα τα μάθουμε, όσο και να ποθούμε ένα αίσιο τέλος σε αυτή
την ιστορία.
Αυτό δε σημαίνει ότι η πιθανή
διαφθορά που ήρθε στο φως από δημοσιογραφικές έρευνες δεν είναι έγκυρη, ή
ευπρόσδεκτη. Αλλά θα πρέπει να είμαστε προσεκτικοί όταν ερευνούμε,
παρακολουθούμε ή δημοσιεύουμε κάτι ενώπιων της κοινής γνώμης. Ακόμη και η πιο
ισορροπημένη αφήγηση παίρνει αποχρώσεις προκατάληψης από το δημιουργό της,
θέλοντας να αποκαλύψει την αλήθεια πίσω από ένα συναρπαστικό αφήγημα.
Το «Making a Murderer» δε θα είχε
τη σημερινή του επιτυχία αν απλά έδειχνε εκατοντάδες ώρες δικαστηρίου. Είναι
εύκολο να παρασυρθούμε απʾ το μυστήριο ενός πραγματικού εγκλήματος, μέχρι να
θυμηθούμε πως τα γεγονότα στην οθόνη συνέβησαν στη πραγματικότητα.
Μια κοπέλα βιάστηκε, ύστερα
ξυλοκοπήθηκε έως τα πρόθυρα του θανάτου. Μια ακόμη γυναίκα δολοφονήθηκε. Δεν
είναι ταινία, είναι μια μάστιγα που υφίσταται από την αρχή της ανθρωπότητας. Ο
απάνθρωπος βιαστής, και ο δολοφόνος, δεν είναι δημιουργήματα μιας αρρωστημένης
φαντασίας, αλλά ένας φαινομενικά καθημερινός συνάνθρωπός μας, προϊόν μιας
νοσηρής κοινωνίας.
Μπορεί η θέση του τηλεθεατή να μας
φαίνεται εύκολη, αλλά δεν είναι καθόλου. Όσο και να λαχτάρας περισσότερες
πληροφορίες και δράμα, πρέπει πάντα να θυμάσαι πως όταν οι κάμερες σβήσουν,
αυτό που μένει πίσω είναι δύο πραγματικές, διαλυμένες οικογένειες κι ένα
έλλειπες δικαστικό σύστημα, καθώς και ερωτήσεις που δεν απαντώνται εύκολα και
μονολεκτικά: αθώος ή ένοχος;
