Crime Diaries: Σκιά στον Κολωνό

Αθήνα. Αύγουστος 1988.

Μια πόλη κουρασμένη από τη ζέστη και τη σιωπηλή ένταση των ημερών, όπου τα περισσότερα εγκλήματα περνούν γρήγορα στη λήθη, αν καταφέρουν να έρθουν στην επιφάνεια -όχι όμως όλα.

Ο Κώστας Ταχτσής δεν ήταν μια συνηθισμένη περίπτωση. Ο δημιουργός του εμβληματικού έργου «Τρίτο στεφάνι», υπήρξε μια φιγούρα που δεν χωρούσε σε καλούπια: προκλητικός, ευαίσθητος, βαθιά ειλικρινής. Η ζωή του, όπως και το έργο του, κινούνταν στα όρια -εκεί όπου η κοινωνία συχνά κοιτάζει με αμηχανία. Και ίσως, σε εκείνη τη σκοτεινή τομή ανάμεσα στην ιδιωτικότητα και την έκθεση, να κρύβεται και το μυστήριο του θανάτου του.

• Η ανακάλυψη

Στις 27 Αυγούστου του 1988, στην οδό Τυρνάβου στον Κολωνό, η σιωπή ενός διαμερίσματος διακόπτεται βίαια. Η αδελφή του, Ελπίδα Αρμένη, ανήσυχη από την απουσία επικοινωνίας για δυο μέρες, ανοίγει την πόρτα. Το σπίτι είναι όλο αναστατωμένο. Συρτάρια και ντουλάπες ανοιχτά και ανακατεμένα, ρούχα γυναικεία και αντρικά παντού πεταμένα και γενικότερα το σπίτι δίνει την αίσθηση εγκατάλειψης και βιασύνης.

Μπαίνοντας στο υπνοδωμάτιο, η Ελπίδα θα αντικρίσει το άψυχο σώμα του εξηνταενάχρονου αδερφού της, Κώστα Ταχτσή, πεσμένο στο διπλό κρεβάτι, τελείως γυμνό. Το σώμα του φέρει ακόμα και στον θάνατο τις έντονες αντιφάσεις μέσα στις οποίες κινούταν όταν ήταν εν ζωή: γυμνός, με βαμμένα κόκκινα νύχια  και φορώντας μια ξανθιά περούκα. Στο κρεβάτι γύρω του απλωμένα γυναικεία ρούχα.

Η εικόνα, σχεδόν θεατρική, δεν είναι σκηνοθετημένη -είναι το τελευταίο στιγμιότυπο μιας ύπαρξης που δε φοβήθηκε στιγμή να εκτεθεί.

Η δολοφονία του συγγραφέα θα παραμείνει άλυτη μέχρι και σήμερα.

• Ποιος ήταν όμως ο Κώστας Ταχτσής;

Ο Κώστας Ταχτσής υπήρξε μία από τις πιο ιδιότυπες και τολμηρές μορφές της μεταπολεμικής νεοελληνικής λογοτεχνίας -όχι μόνο για το έργο του, αλλά και για τη ζωή του, που συχνά κινούνταν έξω από τα κοινωνικά όρια της εποχής.

Γεννημένος στη Θεσσαλονίκη το 1927 και μεγαλωμένος στην Αθήνα, τα παιδικά του χρόνια σημαδεύτηκαν από οικογενειακές δυσκολίες που αντικατοπτρίζονται και στα περισσότερα έργα του.

Σπούδασε Νομική αλλά δεν το ακολούθησε ποτέ ως επάγγελμα, καθώς στράφηκε νωρίς στη λογοτεχνία και την ποίηση. Γύρισε σχεδόν όλο τον κόσμο και για πολύ καιρό έκανε διάφορες δουλειές για να επιβιώσει.

Το 1960 ξεκινά τον γύρω της Ευρώπης με μία βέσπα και την ίδια περίοδο ξεκινά να γράφει τα πρώτα κεφάλαια από το βιβλίο του. Το 1963 εκδίδει με προσωπικά του έξοδα το έργο που θα τον φέρει στο πάνθεον των Ελλήνων λογοτεχνών το «Τρίτο στεφάνι». 

Αν και η πρώτη έκδοση δεν  είχε την επιτυχία που του άρμοζε, αργότερα το 1970 κατά τη διάρκεια της χούντας επανεκδόθηκε με τεράστια επιτυχία. Μέσα από τις αφηγήσεις δύο γυναικών, της Εκάβης και της Νίνας, αποτυπώνει την ελληνική κοινωνία από τις αρχές του 20ού αιώνα μέχρι τον πόλεμο, με γλώσσα ζωντανή, προφορική και βαθιά ανθρώπινη. Το βιβλίο μεταφέρθηκε σε ραδιόφωνο και τηλεόραση και το 1994-95 μεταφέρεται ως τηλεοπτική σειρά στον Ant1 με μεγάλη επιτυχία.

Ο Ταχτσής ήταν ανοιχτά ομοφυλόφιλος σε μια εποχή που αυτό αποτελούσε κοινωνικό ταμπού και όχι μόνο στην Ελλάδα. Δε δίσταζε να εκφράζει δημόσια την ταυτότητά του, γεγονός που τον έφερε πολλές φορές στο περιθώριο αλλά και στο επίκεντρο της προσοχής. Παρόλο όμως που δεν το έκρυβε, φαινόταν να νιώθει ένοχος για αυτό και να μην το αποδέχεται πλήρως.

Ήταν θαμώνας στο καφέ Brazilian, το περίφημο λογοτεχνικό στέκι στη Βουκουρεστίου, και συναναστρεφόταν με μεγάλες προσωπικότητες της εποχής όπως τον Χατζιδάκι, τον Ελύτη, τον Τσαρούχη και πολλούς άλλους.

Οι κοντινοί του άνθρωποι τον περιέγραφαν σαν έναν άνθρωπο δύσκολο, με έντονες εκρήξεις, ακραίος σε ό,τι και να έκανε καθώς και κάπως εριστικός, θα πει αργότερα ο Αλέκος Φασιανός.

Ο Ταχτσής επιδιδόταν στη παρενδυσία (crossdressing)*. 

• Το έγκλημα

Η πενηνταοκτάχρονη Ελπίδα, αφού βρίσκει το σώμα του αδερφού της, καλεί την αστυνομία και τον δικηγόρο της οικογένειας. Στο σπίτι καταφτάνει ο γενικός αστυνομικός διευθυντής Μαρίνης Λαμπρόπουλος και άλλοι αξιωματικοί της αστυνομίας.

Το νεκρό σώμα εξετάζεται από τον ιατροδικαστή Χαράλαμπο Σταμούλη, σύμφωνα με τον οποίο ο θάνατος επήλθε το βράδυ της Πέμπτης 25ης Αυγούστου πριν από τα μεσάνυχτα. Δηλαδή περίπου 48 ώρες πριν από τη στιγμή της ανεύρεσής του. Από την τοξικολογική εξέταση των σπλάχνων, διαπιστώθηκε πως ο συγγραφέας βρισκόταν υπό την επήρεια μέθης.

Η πολύ στενή του φίλη Πάολα Ρεβενιώτη θα επιβεβαιώσει πως ο Ταχτσής έπινε πολύ και περιστασιακά έπαιρνε χάπια.

Στο κεφάλι του επίσης ο ιατροδικαστής εντοπίζει ένα ελαφρύ τραύμα με σημάδια αίματος, αλλά το υπόλοιπο σώμα δε φέρει καθόλου κακώσεις ή σημάδια πάλης. Ο Κώστας δεν έχει προβάλει καμία αντίσταση στον δολοφόνο του. Στο εσωτερικό του λαιμού του εντοπίστηκαν μελανιές, κάτι που οδήγησε τον ιατροδικαστή στην αιτία θανάτου: Στραγγαλισμός. 

Και ενώ το σώμα εξετάζεται, η αστυνομία λαμβάνει την πιο σημαντική μαρτυρία της υπόθεσης. Έρχεται από έναν γείτονα, ο οποίος καταθέτει πως το βράδυ της 25ης Αυγούστου, είδε τον Ταχτσή να μπαίνει και να βγαίνει στο σπίτι του δύο φορές -πάντα ντυμένος γυναίκα- συνοδευόμενος κάθε φορά από έναν διαφορετικό άντρα, προτού τον δει να ξαναμπαίνει για τρίτη και τελευταία φορά στις 3.30 τα ξημερώματα της Παρασκευής με έναν νεαρό, καλοντυμένο, μελαχρινό με μουστάκι. Έκτοτε δεν τον ξαναβλέπει κανείς.

Αμέσως ξεκινούν έρευνες στον Κολωνό, στο Μεταξουργείο και την Ομόνοια προς εύρεση του νεαρού, αλλά οι προσπάθειες  παραμένουν άκαρπες.

Τα σενάρια που εξετάζονται από την αστυνομία είναι τέσσερα:

• Το πρώτο είναι η ληστεία μετά φόνου. Το αναστατωμένο σπίτι, η απουσία μιας βιντεοκάμερας που τότε ήταν αξίας, μια συσκευή τηλεφωνητή και μια polaroid, οδήγησαν στη θεωρία της ληστείας.
• Το δεύτερο είναι η δολοφονία για προσωπικά συμφέροντα. Η παρισινή εφημερίδα Liberasion έγραψε πως ο Ταχτσής δολοφονήθηκε για να μην ολοκληρώσει την αυτοβιογραφία του, στην οποία αποκαλύπτει ονόματα υψηλών προσώπων που είχε συνευρεθεί και που είχαν ιδιαίτερα ερωτικά γούστα. Πριν πεθάνει είχε ξεκινήσει τη συγγραφή της αυτοβιογραφίας του και μάλιστα κάποιες δακτυλογραφημένες σελίδες έλειπαν από το σπίτι μετά τη δολοφονία.

Θα μπορούσε ο φόνος του να είναι ο τρόπος που του έκλεισαν το στόμα;

• Το τρίτο σενάριο είναι αυτό του ατυχήματος. Η Πάολα Ρεβενιώτη σε συνέντευξή της στην Αγγελική Νικολούλη θα δηλώσει πως είτε ο συνοδός του Ταχτσή επιδόθηκε σε ασφυξία με στόχο την ερωτική διέγερση και ξέφυγε από τον έλεγχό του,  ή ο συγγραφέας μετά την υπερβολική χρήση αλκοόλ και χαπιών πνίγηκε στον ύπνο του και πέθανε.
• Το τέταρτο σενάριο είναι η δολοφονία εν βρασμώ. Σύμφωνα με αυτό το σενάριο, ο συνοδός του Ταχτσή δεν γνώριζε ότι συνόδευε έναν άντρα ντυμένο γυναίκα.  Μπορεί λοιπόν πάνω στην ερωτική  πράξη να αντιλήφθηκε ότι ήταν άντρας και σε μια στιγμή σύγχυσης, ντροπής ή ακόμα και οργής για το ψέμα, ο συνοδός του να τον σκότωσε.

Ωστόσο κανένα από τα σενάρια δεν κατάφερε να επιβεβαιωθεί. Το διαμέρισμα δεν έδωσε κάποια σαφή απάντηση. Οι μαρτυρίες υπήρξαν αποσπασματικές. Κι η προσωπική ζωή του Ταχτσή -ανοιχτή αλλά ταυτόχρονα πολυσύνθετη- δυσκόλεψε περισσότερο την εξαγωγή ασφαλών συμπερασμάτων.

• Ένα ανεξιχνίαστο μυστήριο…

Η υπόθεση δεν εξιχνιάστηκε ποτέ. Παραμένει μέχρι και σήμερα «παγωμένη» στα αστυνομικά αρχεία – και ένα από τα πιο αινιγματικά εγκλήματα της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας. Η δολοφονία του δε συγκλόνισε μόνο για τη βία της αλλά και για το συμβολικό της βάρος:

Ένας συγγραφέας που έδωσε φωνή σε περιθωριοποιημένες εμπειρίες, βρέθηκε νεκρός μέσα στην ίδια τη σκηνή της προσωπικής του έκθεσης.

• Η σκιά… που έμεινε

Υπάρχουν θάνατοι που κλείνουν ιστορίες- και άλλοι που τις ανοίγουν. Ο Κώστας Ταχτσής ανήκει στη δεύτερη. Δεν είναι μόνο τα ερωτήματα «ποιος» ή «γιατί», αλλά και το πώς μια κοινωνία αντιμετωπίζει το διαφορετικό, το εκτεθειμένο, το αληθινό.

Ίσως τελικά το μυστήριο να μη βρίσκεται μόνο στο δολοφόνο που δε βρέθηκε ποτέ, αλλά και στο βλέμμα μιας εποχής που δεν ήταν ακόμη έτοιμη να κατανοήσει πλήρως τον άνθρωπο που δολοφονήθηκε.

Ο Ταχτσής, παραμένει -όπως και στο έργο του- μια φωνή που δε σιωπά, ακόμη και μέσα από τη σιωπή του θανάτου του.

*Παρενδυσία (crossdressing):

Η λέξη αναφέρεται στη συμπεριφορά κατά την οποία ένα άτομο ντύνεται με ρούχα που παραδοσιακά συνδέονται με το άλλο φύλο. Μπορεί να σημαίνει διαφορετικά πράγματα:

• Έκφραση ταυτότητας ή προσωπικού στυλ (π.χ. cross-dressing χωρίς απαραίτητα σχέση με σεξουαλικότητα)

• Καλλιτεχνική ή θεατρική πρακτική (π.χ. σε θέατρο, drag performance)

• Στην ψυχολογία, παλαιότερα χρησιμοποιούνταν και ο όρος «παρενδυσιακή διαταραχή», αλλά σήμερα η προσέγγιση είναι πιο σύγχρονη και λιγότερο στιγματιστική

Δεν σημαίνει απαραίτητα κάτι για τη σεξουαλική ταυτότητα ή τον σεξουαλικό προσανατολισμό του ατόμου.

• Butler, J. (1990). Gender Trouble.
• Μαίρη Μικέ (2001). Μεταμφιέσεις στη Νεοελληνική Πεζογραφία (19ος–20ός αιώνας).