Ήταν κάπου μέσα Οκτωβρίου όταν η Εύη Δικαίου μου παρέδιδε τη συνέντευξη της Στέβης Λύτρα, την οποία και μοιραστήκαμε με τους αναγνώστες του ilovers.gr.
«Το βιβλίο είναι φαινόμενο κι αδικημένο καθότι, αν κι εξαιρετικό, χαρακτηρίστηκε αρκετά βίαιο για το ευρύ κοινό», μου είπε.
Κι αυτή η κουβέντα ήταν που μου έκανε το triggering για να στρέψω την προσοχή μου πάνω του.
Το La Spina Rossa επέλεξα να το διαβάσω λίγους μήνες μετά, καθώς ήθελα να του δώσω όλη μου την προσοχή και τον χρόνο, χωρίς να αποτελέσει ένα night reading ανάγνωσμα ή ένα διάλειμμα μέσα στην χαοτική καθημερινότητα των υποχρεώσεων.
Η ιστορία διαδραματίζεται στην Κρήτη, όπου η Στέφανη Κουάρτς, μια φοιτήτρια Γαλλικής φιλολογίας, κάνει διακοπές με τη φίλη της Ελβίρα, σε μια προσπάθεια να επαναπροσδιορίσει τον εαυτό της και να πάρει στα χέρια τη ζωή της, μακριά από τους περιοριστικούς κανόνες και τη βαθιά, νοσηρή νοοτροπία της μέσης πατριαρχικής, ελληνικής οικογένειας.
Η Στέφανη, ένα κορίτσι που μέχρι πρότινος ζούσε στην Ολλανδία, αναγκάστηκε να ακολουθήσει έξι χρόνια πριν τον πατέρα της στην Ελλάδα, ύστερα από τον χωρισμό του με τη μητέρα της. Μια απόφαση που ζωγράφισε με μελανά χρώματα την ψυχοσύνθεσή της, μια απόφαση απότομη που άλλαξε τη ζωή της άρδην σε μια στιγμή και διέγραψε μονοκοντυλιά όλες τις αναμνήσεις της προηγούμενης ζωής της.
Θα μπορούσαμε να μιλήσουμε για εκλεκτική αμνησία λόγω τραύματος; Ποιος ξέρει; Πάντως καθίσταται σαφές κατά τη διάρκεια της ανάγνωσης πως το παρελθόν της Στέφανη είναι θολό, ακαθόριστο και τα ψήγματά του συντηρούνται μέσω της μνήμης των αντικειμένων.
Ένας άγριος τσακωμός με την Ελβίρα, την οδηγεί στην απόφαση να πάψει να στριμώχνει τον εαυτό της στις προσδοκίες των άλλων, στον τρόπο που της ζητούν να υπάρχει για να είναι αποδεκτή. Η μεταξύ τους φιλική σχέση τα τελευταία χρόνια άλλωστε δεν είναι μια συνύπαρξη επί ίσοις όροις, αλλά μια συνθήκη όπου η Στέφανη ζητά ν’ αγαπηθεί κι η Ελβίρα να περιφέρει τον εγωισμό της, ξερνώντας τελικά τον εσωτερικευμένο ναρκισσισμό της και φανερώνοντας τα πραγματικά της χρώματα.
Η πρωταγωνίστριά μας επιλέγει να μην την ακολουθήσει στο ταξίδι της επιστροφής και να κάνει την προσωπική της επανάσταση, επιλέγοντας το δικό της μονοπάτι αποφάσεων.
Τη βλέπουμε, με ελάχιστα χρήματα στις τσέπες, να περιφέρεται στους δρόμους της Κρήτης προσπαθώντας να βρει μια πρόσκαιρη δουλειά κι έναν χώρο να μείνει. Οι παράτολμες επιλογές όπως το να μπει σε ένα αμάξι αγνώστου που θα τη μεταφέρει σε ένα μυστήριο καφέ που ζητά υπάλληλο για βραδινή βάρδια, μπορεί στα ώριμα, ενήλικα μάτια μας να μοιάζουν ακατανόητες. Αν σκεφτούμε, όμως, πως κάποτε υπήρξαμε κι εμείς 19, πόσα αψυχολόγητα πράγματα έχουμε κάνει υπό την αίσθηση της παντοδυναμίας της ηλικίας και της έλλειψης κινδύνου;
Η αναζήτηση στέγης, ύστερα από την προτροπή της Ντομινίκ, μιας Σέρβας συναδέλφου της από το καφέ, την οδηγεί στο Spina Rossa, ένα εγκαταλελειμένο Πανεπιστήμιο, που πλέον λειτουργεί ως ένα αυτόνομο στέκι αλληλεγγύης και στήριξης μεταναστών που τελεί εδώ και χρόνια υπό κατάληψη.
Εκεί θα γνωρίσει τον Άλκη. Μαζί και τον έρωτα. Ο Άλκης είναι μια φιγούρα αμφιλεγόμενη. Όμορφος, γοητευτικός, που δε διστάζει να διεκδικήσει αυτό που θέλει με κάθε κόστος και συναισθηματικά χειριστικός.
Για το παρατηρητικό μάτι του αναγνώστη, η αυτοπεποίθηση με την οποία περιβάλλεται δεν είναι τίποτα άλλο από μια συναισθηματική ανασφάλεια, ένα αίσθημα κατωτερότητας, μια ανάγκη επιβολής και όλα υπό τον φόβο της εγκατάλειψης· χαρακτηριστικά που κρύβονται επιδέξια από την κοινωνική του ευφυΐα και θολώνουν ακόμη περισσότερο από το συναίσθημα και τον τρόπο που υπάρχει στο μυαλό της Στέφανη.
Εκείνος θα την πείσει να τον ακολουθήσει μαζί με τους φίλους του στο νησί της Καλυψούς, την Γαύδο, πατώντας το εσωτερικό κουμπί της Στέφανη για ελευθερία αλλά κι εκείνο της -όπως βλέπουμε να χτίζεται σταδιακά- συναισθηματικής εξάρτησης.
Το νησί της Ωγυγίας και της ξελογιάστρας Νύμφης όπου κατά τον μύθο όποιος προσάραζε έχανε τα λογικά του, θα γίνει ένας τόπος αρχαίου ελληνικού δράματος όπου η Στέφανη μέρα με τη μέρα θα περάσει μέσα από την προσδοκία στην εξάλειψη του εαυτού της, στον φόβο και στη συμμόρφωση με τις καταστάσεις για χάρη μιας ελπίδας, στη θλιβερή συνειδητοποίηση και στην γενναία απόφαση να υπάρξει ξέχωρα από το τοξικό δίχτυ του δυνάστη της. Μια απόφαση που θα την οδηγήσει στο πλοίο της επιστροφής, αλλά όχι στην κάθαρση και τη λύση του δράματος.
Ομολογώ πως δυσκολεύτηκα πολύ να συγκεντρώσω τη σκέψη μου για να γράψω για το La Spina Rossa κι ο λόγος γιατί είναι τόσο ρεαλιστική η γραφή και τόσο γνώριμες οι καταστάσεις, οι διάλογοι, τα πρόσωπα και τα βλέμματα που σε αναγκάζουν να κάνεις βουτιά στις δικές σου προσωπικές εμπειρίες και να θυμηθείς σκιές που προσπαθείς να ξεχάσεις.
Από το πρώτο cat-calling στον δρόμο, ανήλικη και με τα παιδικά κοτσιδάκια ακόμα στα μαλλιά, από εκείνον τον άγνωστο στο πεζοδρόμιο που έβαλε τα χέρια του κτητικά πάνω στο κορμί σου, από τα λάγνα βλέμματα στο γειτονικό καφενείο καθώς πήγαινες γυμναστήριο, τον καβγά που σε γέμισε λόγια υποτιμητικά για την ύπαρξή σου, το χαστούκι και την υπόσχεση πως «δε θα επαναληφθεί, ήταν μια πράξη της στιγμής», το mirroring όλων των ανασφαλειών μιας σπασμένης προσωπικότητας και το σβήσιμο του εαυτού σου, ως εκείνη τη στιγμή που το δικαίωμα στη ζωή έπαψε να είναι δική σου απόφαση.
Οι τελευταίες γυναίκες δυστυχώς δεν είναι εδώ για να μοιραστούν την ιστορία τους. Οι περισσότερες από εμάς μάθαμε την ιστορία τους από κάποιο έκτακτο δελτίο ειδήσεων κι ακόμη και σήμερα προσπαθούμε να βρούμε δικαιοσύνη για το είδος μας, καθώς ο αριθμός των γυναικοκτονιών αυξάνεται συνεχώς, έχοντας γίνει κανονικότητα.
Η γραφή της Στέβης είναι καταιγιστική. Με γλώσσα απλή αλλά όχι πρόχειρη, καταφέρνει όχι απλά να περιγράφει, αλλά παράλληλα να χτίζει το ψυχολογικό υπόβαθρο των ηρώων της, καθώς ξετυλίγει αργά τις σκοτεινές πτυχές τους με κλιμακούμενη ένταση.
Στα τελευταία κεφάλαια, οι μάσκες πέφτουν. Τα τέρατα που δανείζονταν ανθρώπινα κοστούμια για να μπορούν να κυκλοφορούν απαρατήρητα στο φως της ημέρας, μεθούν από την ίδια τους τη δύναμη και περιφέρονται με θράσος, αδιαφορώντας για το πώς φαίνονται.
Ο κόσμος, στη συνείδησή τους, δικαιωματικά τους ανήκει και η κοινωνική σιωπή είναι μια διευκόλυνση, ένα εμπόδιο λιγότερο, στο μαύρο και άρρωστο σχέδιο επικράτησης του εγώ τους.
Καθώς η μια σελίδα διαδεχόταν την άλλη, το στομάχι μου σφίχτηκε καθώς οι αγωνιώδεις εικόνες χτυπούσαν το κόκκινο καμπανάκι σε αυτό που πλέον έχει περάσει στο DNA μας: Τον κίνδυνο και την ανάγκη να τρέξεις. Να τρέξεις για να σωθείς.
Υπάρχουν σημεία που οι σκηνές είναι επαναληπτικές. Το νόημα το κατανόησα στη δεύτερη ανάγνωση, καθώς η πρώτη με τράβηξε πάρα πολύ μέσα στο συναίσθημα και με θύμωσε. Ίσως γιατί έπιασα τον εαυτό μου να φωνάζει στη Στέφανη «φύγε», ξεχνώντας για μια στιγμή πως είναι μυθιστορηματική ηρωίδα.
Ο λόγος της ύπαρξης του κύκλου, είναι ένας τρόπος όπου η συγγραφέας προσπαθεί να χτίσει τον εσωτερικό πνιγμό της πρωταγωνίστριάς της και να εντείνει το δράμα μέσω της περιγραφικής ασφυξίας.
Βρισκόμενη στην τρίτη ανάγνωση του βιβλίου, υπάρχει ένα πρόσωπο που μου έμενε κάθε φορά κολλημένο στο μυαλό με αποστροφή και αηδία. Δεν είναι άλλος από τον «Ντάντη», θετό πατέρα του Άλκη και καθοδηγητή συνείδησής του.
Υπάρχει μια σκηνή όπου η Στέφανη κάνει μπάνιο στη θάλασσα και εκείνος την κοιτά από μακριά με ένα βλέμμα βρώμικο, σχεδόν ανατριχιαστικό όπως ακριβώς και οι σκέψεις του, παρόλο που ο Άλκης στέκεται ακριβώς δίπλα του.
Στα μάτια αυτού του ανθρώπου χώρεσαν όλα εκείνα τα σεξουαλικοποιημένα κοιτάγματα αγνώστων, οι χυδαίες εκφράσεις, οι πονηρές, σιωπηλές -ή και όχι-σκέψεις κάθε αγνώστου που βρέθηκε στον δρόμο μου, στις περιγραφές φίλων αλλά και στις τυχαίες συζητήσεις κοριτσιών που συνάντησα στη ζωή μου. Ένα βλέμμα που η γυναικεία μας φύση αναγνωρίζει και νιώθει το βάρος του ακόμη και στο πιο βαθύ σκοτάδι και μας αναγκάζει να επιταχύνουμε το βήμα για να βρούμε έναν ασφαλή χώρο με κόσμο.
Ολοκληρώνοντας το βιβλίο, δεν επιστρέφεις ο ίδιος άνθρωπος. Κι αυτό είναι μια προσωπική νίκη της συγγραφέα. Καθώς διαβάζεις τις τελευταίες λέξεις, νιώθεις πως δεν έχεις άλλη ανοχή. Θέλεις να βγεις, να φωνάξεις, να κλάψεις, να βγάλεις μια σπαρακτική κραυγή που να χτυπήσει κάθε γυναίκα σ’ εκείνη τη σιωπηλή, εσωτερική φλέβα της καρδιάς.
Το La Spina Rossa δεν είναι ένα βιβλίο που σε αφήνει αμέτοχο. Δεν είναι ένα ψυχολογικό θρίλερ που θα το ολοκληρώσεις και θα το βάλεις ευλαβικά στο ράφι σου.
Είναι μια ωμή καταγραφή, ένα μανιφέστο κατά της γυναικείας κακοποίησης που θα πρέπει να δώσεις στην κόρη σου, στη φίλη σου και με το οποίο θα πρέπει να φέρεις σε επαφή τον αυριανό γιο σου.
Είναι ένας χάρτης στον οποίο πρέπει να επιστρέφεις κάθε φορά που θα ακούσεις για μια γυναικοκτονία και θα βιαστείς ν’ αλλάξεις κανάλι ή να σιγομουρμουρήσεις πως δε σε αφορά.
Αν είμαστε σήμερα εδώ και μπορούμε και επικοινωνούμε, δεν είναι γιατί οι επιλογές μας ήταν όλες σωστές. Είναι γιατί απλά σταθήκαμε πιο τυχερές από κάποιες άλλες. Κι αυτό είναι κάτι που πρέπει να κρατήσουμε βαθιά μέσα μας, για να μπορέσουμε να δούμε το πρόβλημα με καθαρά μάτια.
Το βιβλίο της Στέβης Λύτρα μπορείτε να το προμηθευτείτε στέλνοντας μήνυμα στην προσωπική της σελίδα Spina Rossa (Στέβη Λύτρα) ή μέσω του website Γίνε Άνθρωπος, καθώς μέρος των εσόδων στηρίζει τη δράση της μη κερδοσκοπικής οργάνωσης για την ενημέρωση και εξάλειψη της βίας κατά των γυναικών.
