Διάβασα κάπου, κάποτε πως ”we have all been the villain in someone else’s story”, δηλαδή «ο καθένας μας έχει υπάρξει ο κακός στην ιστορία κάποιου άλλου». Βαριά κουβέντα ή μεγάλη αλήθεια;
Κάνουμε λάθη. Πληγώνουμε. Πληγωνόμαστε. Μαθαίνουμε; Είχαμε κακή πρόθεση; Το κάναμε σκόπιμα;
Άραγε έχει κάποια σημασία κάτι απ’ όλα τα παραπάνω για ‘κείνον που πληγώνεται; Μαλακώνει ο πόνος του; Γιατρεύεται πιο γρήγορα; Τι κάνει για να κλείσει ο κύκλος του τραύματος;
Προσωπικά, φέρνω συχνά τον εαυτό μου στη θέση του κριτή. Με πρώτο και καλύτερο αντικείμενο της κριτικής τον ίδιο μου τον εαυτό. Δύσκολη για πολλούς πίστα· ίσως λόγω της δυσκολίας να φέρουμε τον εαυτό μας προ των ευθυνών του, ίσως γιατί δε μάθαμε τον τρόπο, τι να σου πω.
Για μένα η αυτοκριτική είναι κάτι που -καλώς ή κακώς- συμβαίνει κάπως φυσικά, ή μάλλον αυτόματα. Είναι σαφώς ένα γνώρισμα επίκτητο, με βάση τα βιώματά μου. Ίσως κι αυτός είναι ο λόγος που έχει, ας πούμε, επίπεδα. Ξεκινά ως μια πολύ φυσική διαδικασία, αλλά ανάλογα το «επίπεδο» μπορεί να καταλήξει δύσκολη έως επώδυνη. Κι αυτό γιατί μπορεί να με βάλω στο σκαμνί για μια εποικοδομητική κριτική, μια αυτοαξιολόγηση με ανατροφοδότηση, με σκοπό την αυτοβελτίωση.
Χρήσιμη διαδικασία, θα έλεγε κάποιος. Υπάρχει όμως και το επίπεδο του ανελέητου αυτομαστιγώματος. Όταν θέτεις εαυτόν στο μικροσκόπιο κι αρχίζεις να βλέπεις το κάθε λάθος μεγαλύτερο, τις συνέπειες βαρύτερες και όλα μοιάζουν κάπως διογκωμένα· μαζί κι η ετυμηγορία για τον εαυτό σου.
Κάπως έτσι καταλήγεις να εστιάζεις μονάχα στο λάθος, κι όχι στο πώς θα διορθωθεί και δε θα επαναληφθεί μελλοντικά. Γίνεται κάπως ένα skip στο στάδιο του feedback· δηλαδή, κάπου στο δρόμο χάνεται η ανατροφοδότηση, κι εστιάζεις μόνο στο… (αυτο)μαστίγωμα.
Αντίστοιχα, βεβαίως – και συχνά ευκολότερα για κάποιους – στο σκαμνί της κριτικής μπαίνει ο όποιος άλλος. Και λέω «συχνά» γιατί λένε πως συνήθως πιο εύκολα σηκώνουμε το δάκτυλο στους άλλους παρά στον εαυτό μας. Όπως ανέφερα και παραπάνω όμως, εγώ έχω ευκολάκι την αυτοκριτική (συχνά σε σημείο πνευματικής εξάντλησης). What’s the point of this all, θα μου πεις όμως, και δίκιο θα’χεις.
Όσο «κακό» κι αν βλέπουμε τον άλλο σε μια ιστορία, ή τον παρουσιάζουμε έτσι γιατί είμαστε θιγμένοι ή πληγωμένοι, τόσο «κακοί» μπορεί να είμαστε εμείς στην ιστορία του ίδιου ατόμου ή να έχουμε υπάρξει στην ιστορία κάποιου άλλου.
Είναι θέμα οπτικής; Ναι. Και θέμα βιώματος, συναισθήματος, διαύγειας, you name it.
Δε θα βάλω την κακόβουλη πρόθεση στην εξίσωση· στο πώς δηλαδή κάποιος θέλει σκοπίμως να παρουσιάσει έναν άλλον άνθρωπο ως τον κακό της ιστορίας του. Αναφέρομαι σε εκείνες τις περιπτώσεις που μοιράζεσαι την ιστορία σου ως ένα βίωμα γεμάτο συναισθήματα. Ναι, μεν, θες να τα ζυγίζεις τα πράγματα, να φιλτράρεις με λογική, να εξετάσεις με μια «αντικειμενικότητα» την κατάσταση. Ωστόσο, το πώς αισθάνθηκες λόγω της κατάστασης και εξαιτίας του άλλου εμπλεκόμενου μέλους έχει σημαντική βαρύτητα.
Είμαστε πλάσματα ατελή. Έχουμε ελαττώματα, δεν γνωρίζουμε τα πάντα, έχουμε ένα μοναδικό προσωπικό μωσαϊκό βιωμάτων, κι όσο κι αν δεν έχουμε κακή πρόθεση, σίγουρα έχουμε βρεθεί κάποια στιγμή στη ζωή μας στη θέση του «θύτη», εκείνου που έχει πληγώσει με τις λέξεις ή/και τις πράξεις του κάποιον άνθρωπο, ενίοτε κοντινό κι αγαπημένο. Άνθρωπο που νοιάζεσαι βαθιά, που αγαπάς πολύ, που διαρρηγνύεις τα ιμάτιά σου πως δε θα πλήγωνες ποτέ.
Κι έρχεται η στιγμή που συνυπάρχουν το νοιάξιμο, η αγάπη και το πλήγμα. Το πλήγμα που δίνεις ή εκείνο που δέχεσαι.
Το ένιωσες ποτέ; Αυτό το σφίξιμο στο στομάχι, τον κόμπο στο λαιμό, τη σουβλιά στο στήθος τη στιγμή που συνειδητοποιείς ότι αυτό που σε πληγώνει εκείνη τη στιγμή το έχεις κάνει κι εσύ; Να έχεις φέρει τον άλλο στην ίδια ή αντίστοιχη θέση; Κι ίσως κι εκείνος να πόνεσε αντίστοιχα τότε όπως εσύ;
Μια κουβέντα απότομη, μια «μπηχτή» που ίσως κρύβει έντονη πικρία κι απογοήτευση. Μια αγκαλιά που δεν αφήνεσαι μέσα της, γιατί ξέρεις πως έχει σύντομη ημερομηνία λήξης. Ένα φιλί χωρίς συναίσθημα που αποφεύγεις για να μη λυγίσεις μπροστά στα δικά σου συναισθήματα. Μια άρνηση διακριτική, μόνο και μόνο για να προστατεύσεις τον εαυτό σου από ένα ακόμα heartbreak, πριν βρεθείς να μαζεύεις πάλι τα κομμάτια της εμπιστοσύνης και της καρδιάς σου.
Ίσως γιατί οι πληγές σου είναι ακόμα ανοιχτές. Ίσως γιατί έχουν επουλωθεί, μα νιώθεις να μην έχεις κουράγιο για νέες. Ίσως επειδή ακόμα σε στοιχειώνουν οι φόβοι κι οι ανασφάλειες της καμένης γούνας σου. Ίσως κάτι από αυτά, κάτι άλλο ή κι όλα αυτά μαζί. Fight or flight mode: ξέρεις, κατάσταση επιβίωσης. Προέχει να προστατευτείς.
Πώς να ξέρεις με σιγουριά αν ο άνθρωπος απέναντί σου είναι εκεί να σου ανοίξει νέες πληγές ή την αγκαλιά του;
Μια φίλη λέει «έχε πίστη». Μια κουβέντα είναι, φιλενάδα. Πόσα ράμματα ν’ αντέξει μια γούνα, ε; Πόσα ρίσκα να πάρεις;
Ίσως δεν είμαστε όλοι τόσο θαρραλέοι. Ίσως να είμαστε πολλοί τελικά οι πολύ πληγωμένοι. Και ως πληγωμένοι μπορούμε δυστυχώς να πληγώνουμε. Και ως θαρραλέοι μπορούμε τόσο να ρισκάρουμε, όσο και να τρώμε τα μούτρα μας. Το νόμισμα έχει πάντα δύο όψεις. Η ζωή, ωστόσο, πολλά σενάρια. Κάθε ιστορία έχει μία έκβαση, σίγουρα όμως όχι μια πλευρά.
Στη δική μου ιστορία ίσως είσαι εσύ ο κακός.
Στη δική σου πιθανόν να ’μαι εγώ.
Ή το αντίστροφο.
Στο τέλος της ημέρας, μήπως το θέμα είναι τι κάνεις τελικά όταν συνειδητοποιείς πως άθελά σου έχεις υπάρξει ο κακός σε μία ιστορία που σε νοιάζει;
Αν με ρωτάς, ειλικρινά, δεν έχω μια συνταγή για όλα ή μια συμβουλή να σου δώσω. Δεν είμαι εδώ για να στο παίξω Ms-know-it-all.
Έχω μονάχα τις σκέψεις, τις λέξεις, την πένα, το μοίρασμα και την αλήθεια μου: ότι η συνειδητοποίηση πονάει διπλά, μία για την πληγή που κουβαλάς και μία για την ευθύνη της πληγής του άλλου.
Βαρύγδουπο; Μπορεί.
Στενάχωρο; Πολύ.
Αναστρέψιμο; Γιατί όχι;
Σε τελική ανάλυση, ίσως απλά χρωστάμε μία ειλικρινή συγγνώμη και μία συγχώρεση από καρδιάς· τόσο στον εαυτό μας όσο κι ο ένας στον άλλο.
Keep in mind though: συγχωρώ δε συνεπάγεται ότι ξεχνώ, μα ότι βρίσκομαι προ των ευθυνών μου, μαθαίνω απ’τα λάθη (μου) και πάω παρακάτω.
Άντε, και καλή μας χρονιά, fellow heroes & villains.
