Νομίζω πως αν μου δινόταν μισό ευρώ για κάθε «εγώ» που έχω ακούσει από τα στόματα όσων έχω συναναστραφεί στη μέχρι τώρα ζωή μου, αυτή τη στιγμή η ομάδα των ilovers θα βρισκόταν σε κάποια ειδυλλιακή παραλία στις Μπαχάμες. Θα κάναμε τσιν-τσιν μ’ ένα ωραιότατο Bahama Mama, ωραίοι, μαυρισμένοι, επιτυχημένοι, κολυμπώντας στα νερά της αρθρογραφικής καταξίωσης.
Δυστυχώς, η εγωκεντρική άρια της ανθρώπινης φυλής δεν πάει ταμείο. Κι έτσι παραμένουμε φτωχοί, τίμιοι και με μηνιαία συνδρομή στον ψυχολόγο, για να μπορέσουμε να τα βγάλουμε πέρα σ’ αυτήν τη λίμνη της εγωπάθειας, του φθόνου και της αλαζονείας.
Είμαστε μια ωραία ατμόσφαιρα! Παρακαλώ βολευτείτε!
Εγώ.
Μια αντωνυμία που ξεκινά και τελειώνει στο ίδιο πρόσωπο. Άνθρωποι που μιλούν πολύ και που πάντα έχουν κάνει πριν από σένα, καλύτερα από σένα, οτιδήποτε τολμάς να μοιραστείς. Που καταφέρνουν να γυρνούν μια συζήτηση για την κλιματική αλλαγή στο πώς έχασαν την ευκαιρία να γίνουν πρωθυπουργοί της χώρας, επειδή δεν έγιναν πρόεδροι στο 15μελες (για δύο ψήφους), γεγονός που τους έκοψε την πορεία και τα φτερά.
Παρ’ όλα αυτά έχουν πλάνο. Και στρατηγική.
Και λύσεις για το πρόβλημα της παγκόσμιας φτώχειας.
Αν κάνεις το λάθος ν’ απαντήσεις και πεις «Ρε μαλάκα Μπάμπη, τότε γιατί κάθεσαι μαζί μου και πλέκεις καλάθια;», μαύρο φίδι που σ’ έφαγε! Θα καταλήξεις στην καλύτερη ακούγοντας ένα παραλήρημα, έναν κακό θεατρικό μονόλογο που θα σε αναγκάσει να ψιθυρίσεις «παραδίνομαι, όχι άλλο κάρβουνο». Στην χειρότερη, θα μοιραστείτε κοινό δωμάτιο σε κλινική εμφύτευσης, αφού θα έχετε τσουρομαδηθεί στα pit stops.
Τραβηγμένο το παράδειγμα, αλλά σίγουρα κάτι σας θυμίζει. Σαν παρατηρήτρια άπειρων τέτοιων καθημερινών παραστάσεων, έχω αντιληφθεί πως μπορεί ο εγωισμός των ανθρώπων αυτών να μην είναι απαραίτητα επιθετικός -κουμπούρια μέχρι ώρας δεν έχω δει να τραβάνε- ωστόσο είναι ενοχλητικά επίμονος.
Λένε «εγώ» και γεμίζει το στόμα τους. Τους αγνοείς και σε βομβαρδίζουν με χίλια δυο προσωπικά κατορθώματα, ιστορίες επιτυχίας, μύθους από την κρύπτη και things that didn’t happen, μέχρι να γυρίσεις κεφάλι και να πεις με θαυμασμό: «Πωπω μπράβο, ρε συ! Πώς το έκανες αυτό; Πες μου και μένα».
Για να κάνω και λίγο τον δικηγόρο του διαβόλου και την ψυχολόγο μου περήφανη (γεια σου, Κατερίνα!), θα μπορούσα να κάνω λόγο για τραύμα, νάρκισσους γονείς που δημιούργησαν μια συνθήκη αμφισβήτητης της προσωπικότητας του παιδιού, ν’ αναλύσω τη θεωρία του Heinz Kohut για το mirroring σε μια προσπάθεια κατανόησης του ατόμου και να θίξω την ανάγκη θετικής προσέγγισης μιας προσωπικότητας σπασμένης, με μεθόδους που ενδυναμώνουν κι επαναπροσδιορίζουν τον πυρήνα του.
Καλά και άγια είναι όλα. Ναι, πρέπει να λαμβάνονται υπόψιν, χωρίς όμως να γίνονται δικαιολογίες και να καταπίνουν κακές κι άδικες συμπεριφορές. Η συναίσθηση κι η ενσυναίσθηση αποτελούν εργαλεία κατανόησης πράξεων και συναισθημάτων, αλλά δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται ως εξιλαστήρια θύματα αποδοχής του παραλόγου.
Μη σπεύδουμε να πούμε πως ο εγωισμός είναι μια κατάσταση που δεν γίνεται αντιληπτή! Τη στιγμή που μέσα σου αρχίζει να τσιμπάει το τερατάκι της λύσσας και βγαίνει αυθόρμητα το «τώρα θα δεις τι θα κάνω», οφείλεις να χαστουκίσεις τον εαυτό σου και να κάνεις restart στα συναισθήματά σου. Όχι να παραδίνεσαι στα σκοτάδια της ψυχής σου.
Δεν είναι εντάξει, όταν υποτιμάς έναν άνθρωπο.
Δεν είναι εντάξει όταν δεν μπορείς να μοιραστείς την χαρά του και βρίσκεις τρόπους να την καταρρακώσεις.
Δεν είναι καθόλου εντάξει, όταν το «εγώ» σου θίγεται και ψάχνεις να βρεις σάρκα και αίμα για να βουτήξεις τα δόντια σου, με σκοπό να τον πληγώσεις και να χοροπηδάς πάνω στο κουφάρι του με τιμή και δόξα ουρλιάζοντας «Μan down!».
Στην τελική, όλοι κουβαλούν βαρίδια και καθενός είναι σημαντικά. Παρ’ όλα αυτά, ακριβώς επειδή δεν είμαστε 15 χρονών να βαράνε οι ορμόνες κανόνι, κάνουμε τα ανάλογα βήματα προς τη σωστή κατεύθυνση είτε μόνοι μας, είτε με βοήθεια.
Σίγουρα, όμως, δεν πυροβολούμε την γάτα του γείτονα, γιατί πριν είκοσι χρόνια μια γάτα που της έμοιαζε μας κατούρησε την μπουκαμβίλια. Ή γιατί εμάς δε μας πήραν γάτα. Κι αυτό παίζεται!
Η αλήθεια είναι πως δεν μπορώ να κατανοήσω πλήρως τα κίνητρα αυτών των ανθρώπων για την τάση τους να άγονται και να φέρονται, προκειμένου να κερδίσουν φως, λάμψη κι αποδοχή. Είναι λίγο καρικατουρίστικο όλο αυτό σαν συνθήκη, γιατί δε βρίσκω κάποιο βαθύτερο νόημα.
Άντε και σου φέρνει λεφτά, υψηλή θέση, σου ανεβάζει την κοινωνικότητα, σε κάνει μεγαλοπαράγοντα, φιγουράρεις στις συζητήσεις κι είσαι και μεγάλη φίρμα. Μέσα σου τι γίνεται, όταν ξέρεις πως είσαι ανεπαρκής; Πώς είναι να ξέρεις ότι χωρίς όλα αυτά, είσαι σαν γυμνός αυτοκράτορας;
Κορόϊδεψες έναν άνθρωπο, είπες κι ένα ψεύτικο «πολύ χαίρομαι για σένα κι είμαι εδώ να σε στηρίζω» (έχουμε και την αστική ευγένεια, τρομαρίτσα μου!), τον έθαψες μετά μαζί με μνημόσυνο, είπες όλη σου την ιστορία με δράκους -ή και χωρίς, εξαρτάται το αφήγημα- πήρες ακολούθους… και μετά τι;
Εκτός από τη συναισθηματική κόπωση που έχεις επιφέρει στους λίγους ανθρώπους που σε πίστευαν ακόμα, εκτός από τα λάθος πρότυπα που έχεις δημιουργήσει γύρω σου, με τι λογική θα πιάσεις το παιδί σου αύριο να το νουθετήσεις που κάνει κακό flex στον συμμαθητή του που δεν τα πήγε καλά στα μαθηματικά;
Πώς θα μιλήσεις για ομαδικότητα, κατανόηση, μοίρασμα όταν δε δίνεις ούτε τ’ αγγέλου σου νερό;
Ε,ψιτ! Μην κουνάτε μερικοί συγκαταβατικά το κεφάλι, ξέρουμε ποιοι είστε και τι κάνετε! Σας βλέπω!
Μπορεί στην αρχή η όλη κατάσταση να σε γεμίζει με αυταρέσκεια, να σου τονώνει την πεποίθηση πως δε σε αγγίζει τίποτα κι είσαι ο κυρίαρχος του σύμπαντος, εσύ και το «εγώ» σου, αλλά ό,τι ανεβαίνει, κατεβαίνει. Κι όταν τα θεμέλια είναι σε ασταθές έδαφος, το κτίσμα το καταπίνει η τρύπα -και μάντεψε: δε μένει ούτε χαλίκι.
Γιατί τα γράφω όλα αυτά;
Ίσως γιατί κάποια στιγμή, όσο και να κάνεις τον χαζό, σε πνίγει η ψευτιά και η διπροσωπία του κόσμου. Σου κάθεται σαν κοκκαλάκι ψαριού στον λαιμό και θες να το φτύσεις. Μαζί και εκείνους, που εξαπλώνουν την κακή τους ενέργεια σαν μύκητα.
Παρ’ όλη, όμως, τη σκαρταδούρα, ευτυχώς υπάρχουν και φωτεινά παραδείγματα, από τα οποία μπορείς να κρατηθείς και να ελπίζεις ακόμα. Όσα σκατά κι αν τρως σε καθημερινή βάση από μικροπρεπείς και εγωιστικές συμπεριφορές ανθρώπων που παριστάνουν πως νοιάζονται, ενώ στην πραγματικότητα μεθούν με την παρτάρα τους και την προβολή τους.
Με μια φίλη μου, που είναι ένας υπερταλαντούχος άνθρωπος της τέχνης, κάναμε τις προάλλες μια δουλειά. Για την ακρίβεια, την έκανε όλη αυτή κι απλά βοήθησα στον συντονισμό (για να λέμε του στραβού το δίκιο).
Ξενύχτησε να κάνει το μοντάζ, να διορθώσει τα χρώματα, να κάνει ανθρώπινα τα πλάνα που τραβήξαμε για να βγει ένα αποτέλεσμα. Στο τέλος, λοιπόν, αυτής της δουλειάς, έβαλε τα ονόματά μας μαζί στους τίτλους τέλους.
Κάπου εκεί, η καρδούλα μου ζεστάθηκε. Ύστερα από μια δύσκολη εβδομάδα, κατανόησα πως οι δυνατοί άνθρωποι, άνθρωποι από τους οποίους έχεις να πάρεις καλά στοιχεία, δεν έχουν ανάγκη να μοστράρουν το «εγώ» τους σαν ταμπέλα κατάστηθα, για τον λόγο ότι νιώθουν καλά μέσα στα ρούχα τους.
Είναι άνθρωποι που μέσα από την αλληλεγγύη, το νοιάξιμο, τη συνεργασία, τιμούν την προσπάθεια των άλλων και ξέρουν πως τα θαύματα γίνονται μαζί! Χαμογελούν αληθινά με την επιτυχία του διπλανού, τον στηρίζουν χωρίς να περιμένουν χειροκρότημα, βεγγαλικά, κομφετί κι είναι κάθε τους πράξη αληθινά από καρδιάς. Γιατί τέτοιοι άνθρωποι είναι.
Στο σημείο αυτό, καταλαβαίνεις πως οι Μπάμπηδες δε θ’ αλλάξουν ποτέ. Θα συνεχίσουν να φοράνε αόρατες κορώνες, να πνίγονται μέσα στην αυτοαναφορικότητά τους, πεπεισμένοι πως όλος ο κόσμος ψοφάει ν’ ακούσει τις ιστορίες τους, στις οποίες ο ένας και μοναδικός πρωταγωνιστής είναι ο εαυτός τους.
Αλλά να σου πω κάτι;
Όσο υπάρχουν οι εξαιρέσεις που σπάνε τον κανόνα…
Ποιος χέστηκε;
