Ο φθόνος κάθεται σαν άγρυπνος φρουρός στην ερημιά της σκέψης. Κοιτάζει, συγκρατεί, παρατηρεί. Δεν χρειάζεται λόγια· η παρουσία του αρκεί. Και καθώς τον νιώθεις να σέρνεται μέσα σου, καταλαβαίνεις πως δεν είναι ο κόσμος που σε περιορίζει. Είναι εκείνος, αθόρυβος, που σε καλεί να δεις τον εαυτό σου.
Αν ζούσε σήμερα ο Ελύτης, πιθανότατα ο βαρυσήμαντος στίχος της Μαρίνας των Βράχων να παραφραζόταν ως «Ο φθόνος είναι γλύπτης των ανθρώπων, παράφορος».
Αυτός ο σκοτεινός συγκάτοικος της ψυχής στέκει σιωπηλός, επίμονος κι αθόρυβος. Σκαλίζει πρόσωπα, χαμόγελα πλατιά, στάσεις και λόγια, μα σαν παιδί πιάνεται στο ψέμα από τα μάτια.
Ο θυμός εκδηλώνεται, η ζήλια συζητιέται, το μίσος καταγράφεται, το παράπονο εκφράζεται αλλά εκείνος παραμένει σαν δημοκρατικό συναίσθημα μέσα μας, κρυμμένος στο απυρόβλητο με ένα στοιχείο ενοχής.
Σ’ έναν κόσμο όπου μας ζητούν συνέχεια να δίνουμε τον καλό μας εαυτό, σε μια εποχή που η «ευγένεια» είναι κάτι σαν φουστανάκι που φοράς κατά συνθήκη κι ας βουτούν στην ειρωνεία τα μελιστάλακτα λόγια, ο φθόνος στέκει ξεχασμένος από τον χρόνο και σε τσιμπάει σαν καρφίτσα ξεχασμένη στην καρέκλα.
Είναι ένα αγκάθι ατομικό που δεν έχει ρίζες σε ανασφάλειες συναισθηματικές όπως η ζήλια, αλλά που κολυμπάει στον ωκεανό του εγωισμού και της αναπάντητης ερώτησης «γιατί εκείνος κι όχι εγώ;»
Είναι ένα συναίσθημα ανέγγιχτο, γιατί πόσοι αλήθεια έχουν το θάρρος να κοιτάξουν βαθιά και να μην τρομάξουν;
Τον άνθρωπο πολλοί εμίσησαν, τον φθόνο ουδείς.
Σε αντίθεση με τους ρυθμούς της καθημερινότητας και την φανφάρα των social media που κατακλύζει τις ζωές μας, εκείνος μένει σαν δηλητηριώδες φιδάκι στην τρύπα του ζυγίζοντας και μετρώντας. Καμιά φορά χαμογελά λίγο συγκρατημένα, σφίγγει χέρια λίγο πιο δυνατά ή κολλάει στα δόντια σαν ενοχλητικό μαρουλόφυλλο ανάμεσα σ’ ένα ευχαριστώ.
Τις περισσότερες φορές δεν έχει να κάνει με το ταλέντο. Η πλειοψηφία των φθονοπληγμένων που έχω γνωρίσει όλα αυτά τα χρόνια, δεν είχαν τίποτα λιγότερο ή κάτι ελλιπές στις ικανότητές τους. Είχαν, όμως, μια κοινή βάση: Δεν μπορούσαν ν’ αντέξουν τα παπούτσια τους.
Η κάψα τους για αναγνώριση και επικράτηση έναντι όλων, δεν τους άφηνε περιθώριο να συμμαζέψουν τα κακώς κείμενα του χαρακτήρα τους και ν’ αντιστρέψουν την εσωτερική ροή της αρνητικίλας τους.
Κάπως έτσι σπέρνει ο φθόνος τα παιδιά του και γεννιούνται τα κουτσομπολιά, τα πισώπλατα μαχαιρώματα, οι ιστορίες από την κρύπτη, η δολοφονία χαρακτήρων, η επίμονη προσπάθεια να δεις τον άλλον να διαλύεται και να χορεύεις συρτάκι πάνω στα συντρίμμια του ως ο απόλυτος νικητής της παρτίδας.
Για ποιο λόγο; Για να αισθανθείς σημαντικός και να κάνεις «πατ-πατ» στον ώμο σου ως ένδειξη επιβεβαίωσης. Έχουμε νικητή, κυρίες και κύριοι!
Για να δώσω κι ένα ελαφρυντικό, κατά κάποιον τρόπο μας μεγάλωσαν έτσι από τα τρυφερά μας χρόνια. Θυμάμαι στο σχολείο που οι γονείς -κατά κύριο λόγο- έβαζαν τα παιδιά ν’ ανταγωνίζονται το ένα το άλλο, είτε στους βαθμούς, είτε σε μια δεξιότητα που μπορεί να κατείχε κάποιο.
Φράσεις τύπου «Γιατί, ρε, αυτός είναι καλύτερος από εσένα;», «σε πέρασε στη βαθμολογία αυτό το καθυστερημένο, μα καλά είσαι ηλίθιος» και θεωρίες πως μας ‘φάγαν τα κυκλώματα, ήταν πολύ must, ειδικά την περίοδο απόδοσης δελτίου προόδου.
Συνδέεις την αποδοχή του γονέα με κάτι που πρέπει να κάνεις και που μπορεί να μην καταφέρνεις απόλυτα καλά. Επομένως, η ευκολία με την οποία κάποιος άλλος το κάνει, σου δημιουργεί ένα αίσθημα ανεπάρκειας που γίνεται με την πάροδο του χρόνου αβάστακτο, αλλά δεν το εκφράζεις γιατί το θεωρείς προσωπική ήττα και δείγμα αδυναμίας.
Οι προσδοκίες των γονιών μας γίνονται το πετρέλαιο αυτού του οχήματος κι όσο δεν το εντοπίζουμε, δεν το αναγνωρίζουμε και δεν το αγκαλιάζουμε, αυτό συνεχίζει να γράφει χιλιόμετρα στην ενήλικη ζωή, χτίζοντας γύρω του απόρθητα κάστρα που οδηγούν με μαθηματική ακρίβεια όχι μόνο στη θλίψη, αλλά σε πραγματική κοινωνική αποξένωση. Γιατί απλά δεν μπορείς να δεχτείς πως κάποιος κάνει κάτι καλύτερα και δεν αφήνεις τον εαυτό σου να γνωρίσει τα όσα εσύ κάνεις εξαιρετικά.
Η ενδιαφέρουσα διαδρομή του φθόνου περνάει τις επαγγελματικές πόρτες γραφείων, συμβιώνει μαζί με τις σχέσεις, καταστρέφει φιλίες, διαβρώνει τις μικρές, καθημερινές στιγμές, αναπαράγεται και μεταφέρεται ως κακέκτυπο στην επόμενη γενιά που θα περάσει από τα χέρια του.
Γίνεται ένα αόρατο σχοινί που σφίγγει γύρω από τον λαιμό στο άκουσμα μιας επιτυχίας, μιας προαγωγής, μιας ευχάριστης είδησης ακόμη κι ενός μικρού κατορθώματος. Άσχετα αν γνωρίζεις το πόσο σκληρή, επίπονη και δύσκολη ήταν η προσπάθεια ως εκεί. Εσύ απλά βρίσκεσαι σε μια συνεχή άρνηση κι ένα μεγάλο «κατηγορώ».
Μεγαλώνει και γίνεται ένα σύννεφο που η σκιά του πνίγει κάθε χαρά και προσπάθεια να φτιάξεις τη σχέση με τον εαυτό σου. Κάθε θετικό ή όμορφο που μπορεί να σου συμβαίνει, το βλέπεις με μάτια καχύποπτα και κάθε κομπλιμέντο ως κατηγορία ή μέτρο αποτυχίας.
Κάνοντας ένα flashback θυμάμαι…
Δεν είμαι φωστήρας στα μαθηματικά. Για την ακρίβεια εγώ κι εκείνα βρισκόμαστε σε μια κατάσταση συναινετικού διαζυγίου. Είχα μια κλίση από μικρή στο να γράφω. Διάβαζα πολύ, έγραφα συχνά, το προσπαθούσα κι ακόμα το κάνω, γιατί είναι κάτι που με γεμίζει σαν άνθρωπο.
Θαύμαζα πάντα εκείνους με τη μαθηματική σκέψη, γιατί μου φαινόταν συναρπαστικό να έχουν υπολογιστικό εγκέφαλο -στοιχείο που δεν απέκτησα ποτέ αν και το επιχείρησα.
Εκείνοι, λοιπόν, οι οποίοι θαύμαζα με θεωρούσαν απλά ηλίθια. Αυτή τους η τοποθέτηση τους οδήγησε σ’ έναν ανταγωνισμό πως μπορούν να κάνουν ό,τι κάνω -και καλύτερα- λόγω μαθηματικής ευφυίας.
Το περιστατικό αυτό έλαβε χώρα στη Δευτέρα Λυκείου κι ακόμα θυμάμαι το πόσο αμήχανα ένιωσα με το εγωκεντρικό ξερατό που δέχτηκα, καθώς και την καλή μου φιλόλογο που πήρε θέση για εμένα και υπερασπίστηκε το δικαίωμά μου να είμαι καλή σε κάτι, χωρίς ανούσιες συγκρίσεις.
Τον φθόνο, που είναι ανθρώπινος, για να τον ξορκίσεις πρέπει να τον αντιμετωπίζεις σαν αντικείμενο. Ένα βάζο που δε σου ταιριάζει με το καθιστικό και το επιμελείσαι με δικές σου ιδέες και χρώματα για να το κάνεις δημιουργικό κομψοτέχνημα.
Δεν πρέπει να σε κατεβάζει ή να σε ωθεί σε ένα ανηλεές κυνήγι μαγισσών, αλλά να λειτουργεί ως αρχή για να εντοπίσεις τα δικά σου πατήματα, να βρεις τη δική σου έμπνευση και να εξελίξεις τα όσα κρύβεις μέσα σου.
Δεν πρέπει να τον αφήνεις να σε δηλητηριάζει αλλά να τον κάνεις κτήμα της αυτογνωσίας σου, ώστε η φυσική του ροή να σε οδηγεί στο να χτίζεις κι όχι να γκρεμίζεις.
Να μη συγκρίνεσαι. Ν’ αναπνέεις στον δικό σου ρυθμό. Να μην αδρανείς βουλιάζοντας μέσα του. Να κολυμπάς προς μια στεριά που ταιριάζει στα δικά σου γούστα.
Δεν είναι εύκολο το μονοπάτι της εσωτερικής σύγκρουσης. Δεν είναι γρήγορη διαδικασία να εκπαιδευτείς ώστε να σκέφτεσαι διαφορετικά. Πάντα το αρνητικό συναίσθημα είναι πιο εύκολο και γνώριμο από το θετικό. Και ναι, πρέπει να περάσεις πάνω από τις δικές σου γκρεμίλες για να πας απέναντι, πορεία δύσβατη, εξαντλητική και χρονοβόρα.
«Αξίζει;», θα ρωτήσεις.
Κι όμως αξίζει.
Δεν είναι ο κόσμος που σε κρατάει πίσω.
Είναι ο φθόνος μέσα σου — αυτός ο μικρός, πονηρός καθρέφτης.
Κοίτα τον με θάρρος. Σπάσε τον.
Θα νιώσεις για πρώτη φορά ότι αναπνέεις ελεύθερος.
Κι όταν φτάσεις εκεί, η ζωή σου δε θα χρειάζεται πια δικαιολογίες.
