Πόσες φορές ρωτήσατε ένα φίλο,
γνωστό ή συγγενή σας τι κάνει και σας απάντησε «άσε, τρέχω», «πολύ άγχος με τη
σχολή, έχω εργασία να παραδώσω» ή κάτι παρεμφερές, όπου αναφέρθηκε, ή υπονοήθηκε,
άγχος, έλλειψη χρόνου κι ένα αίσθημα ότι ο κόσμος, ο χρόνος, τρέχει κι εκείνοι
δεν προλαβαίνουν.
Το άγχος είναι εδώ κι έχει γίνει
τρόπος ζωής. Καμιά φορά έχει γίνει τόσο ρουτίνα που, όταν βρίσκεις το εαυτό σου
να κάθεται και να μην «τρέχει να προλάβει» κάτι, δεν μπορείς να το απολαύσεις
γιατί κάτι στο βάθος του μυαλού σου σε κάνει ν᾽ αναρωτιέσαι: «Μήπως πρέπει να
είμαι κάπου; Μήπως έχω ξεχάσει κάτι να κάνω;»
«Θέλεις να χρωματίσουμε;» Τάδε
έφη όχι ο γιος μου που πάει νηπιαγωγείο, αλλά η ενήλικη φίλη μου, δείχνοντάς
μου το βιβλίο ζωγραφικής για ενήλικες, δώρο από φίλη της στο εξωτερικό. Να πω
παραξενεύτηκα, λίγα θα πω.
Έτσι έμαθα τί είναι η
συνειδητότητα, ένα κίνημα που εμπνεύστηκε από το Βουδισμό (δεν έχει, όμως,
σχέση μ᾽ αυτή, ή οποιαδήποτε άλλη θρησκεία) και, σύμφωνα με τον ψυχολόγο
δημιουργό της, Jon Kabat-Zinn, είναι η συνειδητή επίγνωση
μιας εμπειρίας από την προσωπική μας άποψη. Με πιο απλά λόγια η ενεργητική
εστίαση της προσοχής μας σ᾽ αυτό που κάνουμε αυτή τη στιγμή.
Όταν το μυαλό μας βρίσκεται
συνέχεια σε κίνηση, σε εγρήγορση, ο οργανισμός μας παράγει κορτιζόλη κι
αδρεναλίνη, δύο συστατικά που σε κάνουν να είσαι περισσότερο σε εγρήγορση και
δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος, όπου θέλεις να ηρεμήσεις και δεν μπορείς.
Η φίλη μου εξήγησε το πείραμα με
τη σταφίδα που μου φάνηκε αστείο κι εκνευριστικό αλλά αργότερα κατάλαβα τη
σημασία του. Μπορεί να γίνει και μ᾽ άλλα πράγματα, από μία ρώγα από σταφύλι
μέχρι ένα πιτόγυρο -είναι σημαντικό, όμως, να είναι φαγητό.
Πόσες φορές τρώμε «στο πόδι»
ιδιαίτερα την ημέρα; Τσιμπάμε ένα σάντουιτς μεταξύ ραντεβού, μια τυρόπιτα κι
ένα τσιγάρο στα πεταχτά στο πεζοδρόμιο; Το φαγητό γίνεται κάτι που
«χλαπακιάζουμε» ασυναίσθητα για να σταθούμε στα πόδια μας και να μπορέσουμε να
τρέξουμε περισσότερο από εδώ κι από εκεί.
Πάρε μία σταφίδα (μία, όχι μία
χούφτα) και νιώσε την αφή της καθώς την έχεις στο χέρι σου, νιώσε τις ζάρες
της. Μύρισέ την. Βάλ᾽ τη στο στόμα σου και νιώσε με τη γλώσσα σου τις ζάρες.
Αφού τη γυροφέρεις στο στόμα σου λίγα λεπτά, τότε και μόνο τότε, φάγε.
Η εμπειρία για μένα ήταν μία
κόλαση. Εκεί που γυροφέρναμε (με κλειστά τα μάτια, το είπα αυτό;) τη σταφίδα
στο στόμα, το μυαλό μου, αντί να αδειάσει έτρεχε γύρω-γύρω:
«Έκλεισα το θερμοσίφωνα; Πλήρωσα
το γυμναστήριο; Τι να μαγειρέψω; Α, έχω φασολάκια, αλλά κρεμμύδι έχω; Τι άλλο
χρειάζομαι απ᾽ τα μαγαζιά;», αποδεικνύοντας ακριβώς πώς πολλές φορές το μυαλό
μας δεν μπορεί ν᾽ αδειάσει ούτε για πέντε λεπτά. Χρησιμοποιούμε τα όποια λεπτά
φαινομενικής εξωτερικής ηρεμίας για να σκεφτούμε τι κάναμε (ή δεν κάναμε) και
να προγραμματίσουμε τι πρέπει να κάνουμε.
Είμαστε ένα κομπιούτερ -όταν
υπερφορτωνόμαστε, όταν ανοίγουμε πολλά «παράθυρα» ταυτόχρονα, συχνά μπλοκάρουμε
και χρειαζόμαστε ένα reboot. Ένα
σβήσιμο όλων των λειτουργιών, για λίγα λεπτά, μέχρι να έρθουμε στα ίσια μας και
να μπορέσουμε να ξαναρχίσουμε. Το θέμα είναι να προλάβουμε πριν παγώσει η οθόνη,
πριν σταματήσει το μυαλό μας να λειτουργεί και δεν μπορούμε πλέον να σκεφτούμε
καθαρά!
Πόσες φορές την ημέρα κάνουμε δυο
πράγματα ταυτόχρονα; Μιλάμε στο τηλέφωνο ενώ βλέπουμε τηλεπαιχνίδι και
σιδερώνουμε. Διαβάζουμε με την τηλεόραση ανοιχτή. Οδηγούμε και μιλάμε στο
κινητό. Τρώμε, ενώ βλέπουμε τηλεόραση ή «στο πόδι» μεταξύ μαθήματος και
εργαστηρίου. Πολλά απ᾽ αυτά είναι κακές συνήθειες, πολλά αναγκαία κακά.
Σημασία δεν έχει πάντα μόνο το
αποτέλεσμα. Καταφέραμε να κάνουμε δύο δουλειές μαζί, ωραία. Τι θυσιάζεις απ᾽ τον
εαυτό σου στην πορεία, πόσο «σκοτώνεσαι», πόσο αγχώνεσαι, πόσο γίνεσαι κομμάτια.
Αύριο έχεις εργασία να
παραδώσεις, ένα σημαντικό μήτινγκ στη δουλειά, να μαγειρέψεις, να πλύνεις, να
σιδερώσεις και εγώ σου λέω να σταματήσεις και να μυρίσεις μια σταφίδα;
Όχι, άσε την σταφίδα, τη μύρισα
εγώ, δε λέει τίποτα. Βρες όμως, μέσα στη μέρα σου, μία στιγμούλα για σένα και
δώσε λίγο χρόνο σε κάτι τόσο καθημερινό που το κάνεις πλέον μηχανικά, χωρίς να
του δίνεις σημασία.
Σταμάτησε το βήμα σου, το μυαλό
σου, τη σκέψη σου για μια στιγμή και συγκεντρώσου. Στην αρχή δεν είναι εύκολο.
Ίσως πιάσεις και συ τον εαυτό σου να κάνει λίστες αντί να συγκεντρώνεται. Στο
τέλος, όμως, ίσως δεις ότι πέντε λεπτά, χρωματίζοντας σαν πεντάχρονο ή
παρατηρώντας το ξύλο στο παλιό τραπεζάκι στο χολ, σε βοηθούν να ηρεμήσεις, ν᾽
αδειάσεις το μυαλό σου.
Δε μιλάμε για καταστάσεις «εγώ
αυτοσυγκεντρώθηκα για να τη μαγνητίσω, αυτά είναι κόλπα ζόρικα που κάνουν στις
Ινδίες», μιλάμε για πέντε λεπτά που είναι δικά σου, όχι για να δεις τηλεόραση,
όχι για να μαζέψεις τα ρούχα, αλλά για να κοιτάξεις τι σχήμα έχει ένα σύννεφο,
όχι γιατί είσαι ποιητής ή ρομαντικός, αλλά για να δώσεις στον εαυτό σου την
ευκαιρία να κάνει ένα διάλλειμα.
Το άγχος δε θα σταματήσει να
κυριαρχεί ποτέ τη ζωή μας. Η ζωή μας δε θα γίνει ποτέ ένα πράσινο λιβάδι στο
οποίο θα τρέχουμε με τις λυμένες κοτσίδες μας, ούτε αμερικάνικη φωτογραφία με
τη χαμογελαστή οικογένεια γύρω στο τραπέζι με το αχνιστό, φρεσκομαγειρεμένο
φαγητό.
Οφείλουμε, όμως, στον εαυτό μας
να κάνουμε ό,τι μπορούμε για να φυλάξουμε την ενέργειά μας και να μην είμαστε
συνέχεια «κομμάτια».
Ίσως μια στιγμούλα για μας, για
μια ζωγραφιά, για μια «σταφίδα», να είναι μια αρχή.
